ทองปาน สารคดีสะท้อนสังคม

ทองปาน สารคดีสะท้อนสังคม

ทองปาน สารคดีสะท้อนสังคม

ทองปาน เป็นภาพยนตร์ไทยกึ่งสารคดี ที่สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2519 เรื่องราวเกี่ยวกับชาวนาอีสานที่ ได้รับผลกระทบจากโครงการก่อสร้าง เขื่อนผามอง เพื่อการพัฒนาลุ่มแม่น้้าโขงตอนกลาง โครงการนี้เป็น โครงการของสหรัฐอเมริกาโดยได้รับการสนับสนุนจากธนาคารโลก เป็นเขื่อนผลิตไฟฟ้าพลังน้้าที่ใหญ่ที่สุดใน โลก

ซึ่งเมื่อสร้างเสร็จแล้วจะท้าให้พื้นที่ส่วนใหญ่ของจังหวัดเลย หนองคาย หลวงพระบาง และเวียงจันทน์ จมอยู่ใต้น้้า โดยมีเรื่องราวเกี่ยวกับนักศึกษาคนหนึ่งเดินทางเข้ามาที่อ้าเภอเชียงคาน เมืองเล็กๆ ในจังหวัดเลย ติดชายแดนไทย-ลาว ซึ่งก้าลังจะมีการสร้างเขื่อนผามอง เขื่อนยักษ์กั้นแม่น้้าโขง เขาก้าลังจะ ไปอ้าเภอปากชม เพื่อตามหาชาวบ้าน ผู้ได้รับผลกระทบจากเขื่อน และ ได้พบกับคนถีบสามล้อรับจ้าง ชื่อ ทองปาน ทองปาน เคยมีที่นาอยู่ที่กาฬสินธุ์

เมื่อมีการสร้างเขื่อนล้าปาวกั้นล้าน้้าปาว ที่นาของเขาไม่ได้ ถูกเวนคืนเหมือนเพื่อนบ้าน แต่ตั้งอยู่ใต้เขื่อน นาของเขาล่ม เพราะขาดน้้าในหน้าแล้ง และ น้้าท่วมในหน้าฝน ทางการให้เหตุผลว่าเขื่อน สร้างมาราคาแพงมาก ต้องรักษาไว้ให้ดี โดยคงระดับน้้าให้เหมาะสม ซึ่งทองปานก็ยอมรับผลกระทบแต่โดยดี ในที่สุดทองปานก็พาลูกเมีย ย้ายไปรับจ้างในโรงเลื่อยฝั่งลาว ตามเพื่อนบ้านที่อพยพไปก่อนหน้า

แต่ไม่นานก็ ต้องเลิกหลังเกิดรัฐประหาร รัฐบาลใหม่ของลาวสั่งห้ามการตัดไม้ และ ส่งทหารเข้ามาเผาท้าลายไม้ เถื่อน ทองปานหันไปเป็นกรรมกรสร้างสนามบินที่โคราช หันมารับจ้างเลี้ยงไก่ เปลี่ยนไปเป็นนักมวย และมาถีบรถรับจ้างในตัว อ้าเภอเชียงคานในที่สุด

ในการสัมมนาที่จัดขึ้น ผู้ร่วมสัมมนาประกอบด้วยนักวิชาการ ตัวแทนจากธนาคารโลก แพทย์ นักอนุรักษ์ฝ่ายต่อต้านเขื่อน นายอำเภอเจ้าของท้องที่ ต่างอภิปรายข้อดีข้อเสีย ของเขื่อนอย่างกว้างขวาง มีการวิพากษ์ถึงการสร้างเขื่อนครั้งก่อนหน้า ว่าสร้างขึ้นโดยการตัดสินใจของ เจ้าหน้าที่จากส่วนกลาง โดยไม่ได้มีการศึกษาผลกระทบ หรือ ถามความเห็นจากประชาชนในพื้นที่เลย

ครั้งนี้เป็นครั้งแรกที่มีการอภิปราย โดยมีชาวบ้านที่ได้รับผลกระทบเข้าร่วมด้วย เมื่อคราวที่ทองปานจะต้องพูด ปรากฏว่าทองปานหายไปไหนไม่มีใครทราบ หลังการสัมมนานักศึกษาคนเดิมแวะไปตามหาทองปานที่บ้าน พบว่าทองปานเป็นห่วงเมียที่เป็นวัณโรค จึงหลบกลับมาก่อนและพบว่าเมียตายเสียแล้ว

จากนั้นมาไม่มีใครเคย พบเห็นทองปานอีกเลย ภาพยนตร์เรื่องนี้ สะท้อนให้เห็นถึงผลกระทบจากการสร้างเขื่อนกั้นแม่น้้าโขงในหลากหลายมิติไม่ว่า จะเป็นมิติด้านสิ่งแวดล้อม มิติด้านการเมือง มิติด้านเศรษฐกิจและสังคม โดยมี รายละเอียดแต่ละด้าน ดังต่อไปนี้ มิติด้านสิ่งแวดล้อม การสร้างเขื่อน มีผลกระทบต่อระบบนิเวศของแม่น้้าโขง เป็นอย่างมาก กระแสน้้ามีการ เปลี่ยนแปลง

น้้าขึ้นลงผิดแปลกไปจากธรรมชาติเดิม ส่งผลต่อการวางไข่ของปลา จนอาจเกิดปัญหาการสูญ พันธุ์ของปลาบางชนิดได้ และ ไม่สามารถปลูกพืชที่เคยปลูกได้ เนื่องจากไม่สามารถคาดการณ์สถานการณ์น้้าได้ การพัดพาตะกอนของน้้าก็เกิดความผิดปกติ น้้ามีความใสมากขึ้น ซึ่งไม่ใช่เรื่องที่ดีของแม่น้้าโขง แสดงถึงความ ผิดปกติของระบบนิเวศที่มีความเกี่ยวข้องกับผลกระทบในมิติด้านเศรษฐกิจและสังคม

ลุ่มน้้าโขงศึกษา ผลกระทบในมิติด้านเศรษฐกิจ และ สังคมนั้น การสร้างเขื่อนถูกมองว่าเป็นการที่จะให้ชีวิต และความ เป็นอยู่ที่ดีขึ้น แต่สิ่งเหล่านี้สามารถเกิดขึ้นได้กับคนที่อยู่ในเมืองเท่านั้น คนเมืองมีน้้าใช้ มีไฟฟ้า ได้รับ ความก้าวหน้าน้าพาเศรษฐกิจที่ดี เทคโนโลยี ท้าให้กลายเป็นเหมือนประเทศที่พัฒนาแล้ว แต่แท้จริงคนที่ได้ ผลกระทบกับคนที่อาศัยอยู่บริเวณที่สร้างเขื่อน ที่มีวิถีชีวิตพึ่งพาอาศัยอิงแอบธรรมชาติ เมื่อระบบนิเวศมีการ เปลี่ยนแปลงไป ผู้คนไม่สามารถ ยึดธรรมชาติเป็นหลักได้ เนื่องจากไม่สามารถคาดการณ์ได้ ชาวบ้านไม่สามารถ ปรับตัวได้ ในอดีตดังเช่นในภาพยนตร์ชาวบ้านมีเพียงสองทางเลือกเท่านั้น คือ การอพยพหนีการสร้างเขื่อน หรือจะเลือกการดิ้นรนต่อสู้เพื่อให้สามารถใช้ชีวิตอยู่ต่อไปได้ ชาวบ้านต้องดิ้นรนท้ามาหากิน เปลี่ยนอาชีพ หารายได้สารพัด เพื่อให้อยู่ได้ในแต่ละวัน แสดงถึงความเหลื่อมล้้าที่เกิดขึ้นในสังคม คนเมืองรวยขึ้น แต่คนจน เท่าเดิม ซ้้ายังจะจนลงเรื่อยๆ

ผลกระทบในมิติการเมืองในอดีตเป็นเรื่องของสงครามระหว่างสหรัฐอเมริกากับเวียดนาม แต่ใน ปัจจุบันอาจมองได้ว่า การเอื้อประโยชน์ไปฝั่งใดฝั่งหนึ่งมากกว่า บางครั้งรัฐเข้าไปเกี่ยวข้องด้วย และขาดความ รับผิดชอบต่อประชาชน โดยเฉพาะชาวบ้านที่ได้รับผลกระทบ โดยอ้างถึง ผลประโยชน์ ในแง่บวกเป็นหลัก ซึ่งโดยส่วนใหญ่ผลประโยชน์มักจะเอื้อไปฝั่งของนายทุนเสียมากกว่า ผลกระทบในมิติต่าง ๆ ที่กล่าวมาทั้งหมด ล้วนเกิดจากการสร้างเขื่อนที่ถูกให้ความหมายว่าเป็นการพัฒนาน้าพาไปสู่ชีวิตที่ดีกว่า ปัจจุบันท้าให้ทราบการ สร้างเขื่อนเป็นเพียงวาทกรรมของการพัฒนา มีเขื่อนถูกสร้างขึ้นมากมาย เทคโนโลยีมีความก้าวหน้ามากขึ้น แต่คุณภาพชีวิตของผู้คนกลับมีทิศตรงกันข้าม โดยเฉพาะกับผู้คนที่ตรงอาศัยและพึ่งพิงธรรมชาติ

ภาพยนตร์ทองปาน สะท้อนให้เห็นวิถีชีวิตของชาวบ้านที่ได้รับผลกระทบจากการสร้างเขื่อน เพราะการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นต่อ แม่น้ำโขงส่งผลต่อประชาชนที่อาศัยแม่น้ำโขง ในการเลี้ยงชีพเป็นอย่างมาก เกิด อพยพย้ายถิ่นเพื่อหาพื้นที่ทกมาหากิน บางรายได้รับการเวนคืนที่ดินแต่ บางรายกลับไม่ได้รับสิทธิ์ดังกล่าว ชาวบ้าน ที่อาศัยอยู่ใต้เขื่อนไม่สามารถทำการเกษตรได้อีกต่อไปเนื่องจากพื้นที่ถูกน้ำท่วม และ บางพื้นที่ไม่มีน้ำเพียงพอ ดังที่ ฉากในภาพยนตร์จะเห็นว่าชาวบ้านหลายครอบครัวขนข้าวของอพยพย้ายถิ่น นอกจากนั้นการสร้างเขื่อนยังส่งผล กระทบต่อระบบนิเวศของแม่น้ำโขงอย่างชัดเจน การสร้างเขื่อนกั้น แม่น้ำโขงทำให้การไหลของน้ำผิดธรรมชาติ ปริมาณระดับการขึ้น-ลงของ น้ำผิดปกติไม่เป็นไปตามฤดูกาล เช่น ในฤดูแล้งเดือนเมษาน้ำกลับท่วมสูงขึ้น หรือ ระดับน้ำวันนี้เพิ่มสูงแต่อีกสามวันลดลงอย่างผิดปกติ จากการที่ ระดับน้ำไม่สามารถคาดคะเนได้และไม่เป็นไปตาม ธรรมชาติ ผลกระทบที่เกิดขึ้นคือ บริเวณแอ่งน้ำที่เป็นแหล่ง อนุบาล ลูกปลาถูกทำลายทำให้ปลาหลายชนิดสูญพันธุ์

หากสนใจเรื่องอื่นๆ เพิ่มเติม

สนับสุนนบทความโดย Joker Game   joker game  ,  joker slot

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *